مدل شایستگی

مدل شایستگی یا Competency Model چیست؟

مدل شایستگی، یک ابزار استراتژیک است که در مدیریت منابع انسانی استفاده می‌شود تا شایستگی‌های مورد نیاز برای انجام وظایف و عملکرد مؤثر در سازمان را شناسایی و توصیف کند. این مدل مبتنی بر تحلیل نیازمندی‌های شغلی و مهارت‌های فردی است که برای انجام بازدهی بالا در یک سمت کاری خاص نیاز است. مدل شایستگی با استفاده از روش‌های پژوهشی و تحلیلی، شایستگی‌های کلیدی را تعیین کرده و آن‌ها را به دسته‌بندی‌های مشخصی تقسیم می‌کند. این دسته‌بندی می‌تواند شامل شایستگی‌های رفتاری، شایستگی‌های تخصصی و شایستگی‌های رهبری باشد. با استفاده از مدل شایستگی، سازمان‌ها می‌توانند به طور موثرتری در جذب و انتخاب نیروی انسانی، توسعه کارکنان و بهبود عملکرد سازمانی عمل کنند. همچنین برای خواندن مقاله‌های بیشتر در مورد مدیریت می‌توانیم به صفحه بلاگ مراجعه کنید.

مدل شایستگی چیست؟

مدل شایستگی یا Competency Model به یک سیستم ساختارمند و جامع از شایستگی‌ها یا مهارت‌های لازم برای انجام بازدهی بالا در یک نقش یا شغل مشخص اشاره دارد. این مدل‌ها به منظور توصیف، اندازه‌گیری و توسعه شایستگی‌های مورد نیاز برای انجام وظایف و عملکرد مؤثر در سازمان‌ها استفاده می‌شوند.

یک مدل شایستگی معمولاً شامل یک مجموعه از شایستگی‌ها، هر کدام با توصیفی مفصل از رفتارها، مهارت‌ها، دانش و ویژگی‌های مرتبط است. این شایستگی‌ها می‌توانند شامل شایستگی‌های فنی، شایستگی‌های رفتاری، شایستگی‌های رهبری و مدیریتی، شایستگی‌های ارتباطی و غیره باشند.

بنابراین مدل شایستگی یک ابزار استراتژیک است که به سازمان‌ها کمک می‌کند تا شایستگی‌های مورد نیاز را شناسایی کرده، افراد را انتخاب و آموزش دهند و در نهایت عملکرد برتر و موفقیت سازمانی را تضمین کنند.

مدل شایستگی به سازمان‌ها کمک می‌کند تا:

  • استانداردهای کاری را تعیین کنند. 
  • فرآیندهای استخدام و انتخاب را بهبود بخشند.
  • ارزیابی عملکرد را بر اساس شایستگی‌ها انجام دهند. 
  • نیازهای آموزش و توسعه را تشخیص دهند. 
  • برنامه‌های توسعه فردی را طراحی کنند.
  • نیازمندی‌های شغلی را به صورت دقیق تعیین کنند و با توجه به آن‌ها در فرآیند انتخاب و استخدام کارکنان عمل کنند.
  • رفتار و عملکرد کارکنان را بر اساس شایستگی‌های مورد نیاز ارزیابی کنند.
  • برنامه‌های آموزش و توسعه را بر اساس شایستگی‌های کلیدی طراحی و پیاده‌سازی کنند.
  • مسیرهای شغلی را برای کارکنان به صورت واضح تعریف کنند و فرصت‌های رشد و پیشرفت را فراهم کنند.

طراحی یک مدل شایستگی شامل مراحلی از جمله پژوهش، طراحی فهرست شایستگی‌ها، طراحی چارچوب و ساخت مدل است. در هر مرحله، تحلیل دقیقی از نیازمندی‌ها و شرایط شغلی انجام می‌شود تا شایستگی‌های مناسب برای عنوان شغلی مشخص شوند.

مقالات مرتبط: سازمان چیست؟ معرفی انوع سازمان ها

مدل شایستگی چیست؟

چه کسانی باید از مدل شایستگی استفاده کنند؟

مدل شایستگی برای متخصصان و مدیران منابع انسانی، مدیران عملیات، مشاوران سازمانی، مدیران آموزش و توسعه، و همچنین هر کسی که در سازمان‌ها مسئول استخدام، انتخاب، ارزیابی و توسعه کارکنان استفاده می‌شود. در واقع، افراد و سازمان‌های زیر می‌توانند از مدل شایستگی بهره ببرند:

  1. سازمان‌ها و شرکت‌ها: سازمان‌ها از مدل شایستگی برای تعیین شایستگی‌های مورد نیاز در جوامع شغلی مختلف استفاده می‌کنند. آنها می‌توانند این مدل را در فرآیندهای استخدام، انتخاب و ارزیابی کارکنان استفاده کرده و برنامه‌های آموزش و توسعه را براساس شایستگی‌ها طراحی کنند.
  2. مدیران منابع انسانی: مدیران منابع انسانی می‌توانند از مدل شایستگی برای تعیین نیازهای شغلی و استانداردهای عملکرد استفاده کنند. آنها می‌توانند این مدل را برای توصیف شغل‌ها، تحلیل شایستگی‌ها و انتخاب و ارزیابی کارکنان استفاده کنند.
  3. مشاوران سازمانی: مشاوران سازمانی می‌توانند از مدل شایستگی در مشاوره و پیاده‌سازی سیستم‌های مدیریت شایستگی در سازمان‌ها استفاده کنند. آنها می‌توانند مدل شایستگی را برای ارزیابی شایستگی‌های فردی، توسعه مهارت‌ها و طراحی برنامه‌های رشد حرفه‌ای به کار ببرند.
  4. مدیران آموزش و توسعه: مدیران آموزش و توسعه می‌توانند از مدل شایستگی برای تعیین نیازهای آموزشی و توسعه‌ای استفاده کنند. آنها می‌توانند این مدل را برای تشخیص نقاط قوت و ضعف کارکنان، طراحی برنامه‌های آموزشی و ارزیابی اثربخشی آموزش‌ها به کار ببرند.

مدل شایستگی در واقع به همه کسانی که در فرآیندهای مدیریت منابع انسانی و توسعه سازمان‌ها درگیر هستند، کمک می‌کند تا تصمیمات بهتری درباره انتخاب، ارزیابی، آموزش و توسعه کارکنان بگیرند.

کاربرد مدل شایستگی کارکنان

مدل شایستگی کارکنان به سازمان‌ها کمک می‌کند تا به طور دقیق و جامع شایستگی‌های کارکنان را شناسایی و بهره‌وری، عملکرد و رشد آنها را بهبود بخشند. برخی از کاربردهای مدل شایستگی برای کارکنان عبارتند از:

  • استخدام و انتخاب: با استفاده از مدل‌های ، سازمان‌ها می‌توانند شایستگی‌های لازم برای یک شغل را شناسایی کرده و در فرآیند استخدام و انتخاب از آنها به عنوان معیارهای ارزیابی استفاده کنند. این امر به کارفرما کمک می‌کند تا افرادی را انتخاب کند که بیشترین توانایی و شایستگی را برای انجام شغل دارند.
  • ارزیابی عملکرد: این مدل می‌تواند به عنوان یک راهنمایی برای ارزیابی عملکرد کارکنان مورد استفاده قرار گیرد. با تعیین شایستگی‌های مرتبط با یک شغل، می‌توان عملکرد کارکنان را بر اساس این شایستگی‌ها ارزیابی کرد و از این طریق بهبودهای لازم را در نظر گرفت.
  • برنامه‌ریزی آموزش و توسعه: با استفاده از این مدل، سازمان‌ها می‌توانند نیازهای آموزشی و توسعه‌ای کارکنان را شناسایی کنند. با بررسی شایستگی‌های مورد نیاز برای بهبود عملکرد در شغل خود، کارکنان می‌توانند برنامه‌های آموزش و توسعه مناسب را دریافت کنند تا مهارت‌ها و شایستگی‌های خود را تقویت کنند.
  • مدیریت مستمر عملکرد: با استفاده از این مدل، مدیران می‌توانند عملکرد کارکنان را به صورت مستمر و پیوسته ارزیابی کنند و بر اساس شایستگی‌ها به آنها بازخورد بدهند. این باعث می‌شود که کارکنان بتوانند بهبودهای لازم را در عملکرد خود انجام دهند و به گونه‌ای توسعه یابند که بهترین عملکرد را در نقش وظیفه‌ای خود ارائه دهند.

مدل شایستگی برای کارکنان به عنوان یک راهنمای کارآمد و اثربخش برای شناسایی و توسعه شایستگی‌های مورد نیاز در سازمان می‌تواند استفاده شود.

مقالات مرتبط: سلامت سازمانی چیست؟

مزایای مدل شایستگی 

مدل شایستگی دارای مزایا و فواید متعددی است که می‌تواند برای سازمان‌ها و کارکنان آنها مفید باشد. برخی از مزایا اصلی این مدل عبارتند از:

شناسایی شایستگی‌های مورد نیاز: 

این مدل به سازمان‌ها کمک می‌کند تا شایستگی‌های لازم برای هر شغل و نقش را به طور دقیق شناسایی کنند. این شناسایی دقیق به کارفرما کمک می‌کند تا در فرآیندهای استخدام، انتخاب و توسعه کارکنان، افرادی را با مهارت‌ها و شایستگی‌های مورد نیاز انتخاب کند.

بهبود فرآیندهای استخدام و انتخاب: 

با استفاده از این مدل سازمان‌ها می‌توانند فرآیندهای استخدام و انتخاب را بهبود بخشند. با تعیین شایستگی‌های مورد نیاز، می‌توان از معیارهای موجود در مدل شایستگی برای انتخاب و ارزیابی کارکنان استفاده کرد و فرآیندهای استخدام را به گونه‌ای طراحی کرد که افرادی با بهترین شایستگی‌ها و توانمندی‌ها را جذب کند.

بهبود عملکرد: 

با تمرکز بر شایستگی‌ها، سازمان‌ها می‌توانند عملکرد کارکنان را بهبود بخشند و به عملکرد برتر دست یابند. با شناخت دقیق توانایی‌ها و مهارت‌های مورد نیاز در هر نقش، می‌توان برنامه‌های آموزش و توسعه مناسب را برای کارکنان طراحی کرد و آنها را در جهت بهبود عملکرد و ارتقای شایستگی‌های خود راهنمایی کرد.

توسعه شغلی و رشد حرفه‌ای: 

این مدل به کارکنان کمک می‌کند تا شایستگی‌های خود را شناخته و در جهت توسعه و رشد حرفه‌ای خود قدم بردارند. با توجه به شایستگی‌های مورد نیاز برای نقش خود، کارکنان می‌توانند برنامه‌های آموزش و توسعه مناسب را دنبال کرده و بهبود مهارت‌ها و شایستگی‌های خود را تقویت کنند.

بهره‌وری بالا و تطابق سازمانی: 

با استفاده از این مدل، سازمان‌ها می‌توانند بهره‌وری خود را افزایش داده و به تطابق بیشتری با استراتژی و اهداف سازمانی دست یابند. با جذب و توسعه کارکنانی که با شایستگی‌های مورد نیاز سازمان همخوانی دارند، سازمان‌ها قادر خواهند بود بهره‌وری و عملکرد خود را بهبود بخشند.

مدل شایستگی به سازمان‌ها کمک می‌کند تا از فرآیندهای استخدام، انتخاب، ارزیابی و توسعه کارکنان به طور بهینه استفاده کنند و بهبودهای لازم را براساس نیازهای شغلی و سازمانی اعمال کنند.

انواع مدل شایستگی

انواع مدل شایستگی 

مدل شایستگی می‌تواند در چندین دسته‌بندی مختلف ارائه شود، از جمله:

مدل شایستگی نقشی (Role-based Competency Model): 

در این مدل، شایستگی‌ها بر اساس نیازها و وظایف مرتبط با نقش وظیفه‌ای یا پست شغلی تعریف می‌شوند. این مدل برای شناسایی شایستگی‌های مورد نیاز در یک نقش وظیفه‌ای خاص و تعیین معیارهای ارزیابی و توسعه کارکنان استفاده می‌شود.

مدل شایستگی هسته ای سازمانی (Core Organizational Competency Model): 

این مدل به شایستگی‌های کلیدی و عمومی که برای تمامی کارکنان در سازمان لازم است، توجه می‌کند. این شایستگی‌ها مرتبط با مهارت‌ها، رفتارها و خصیصه‌های کلیدی مورد انتظار در سازمان هستند و می‌توانند به عنوان استانداردهای عمومی برای ارزیابی و توسعه کارکنان استفاده شوند.

مدل شایستگی شغلی (Job-based Competency Model): 

در این مدل، شایستگی‌ها بر اساس نیازها و الزامات شغلی تعریف می‌شوند. این مدل برای تشریح شایستگی‌های مورد نیاز در یک شغل خاص و انتخاب و ارزیابی کارکنان بر اساس آنها استفاده می‌شود.

مدل شایستگی رهبری (Leadership Competency Model): 

این مدل به شایستگی‌های مورد نیاز برای رهبران و مدیران در سازمان توجه دارد. این شایستگی‌ها مرتبط با مهارت‌ها و خصیصه‌های رهبری موثر، مدیریت تیم، تصمیم‌گیری استراتژیک و ارتباطات می‌باشند و برای انتخاب، ارزیابی و توسعه رهبران استفاده می‌شوند.

این انواع مدل‌ها تنها نمونه‌ای از مدل‌های شایستگی هستند و در عمل می‌توان ترکیبی از آنها را برای شناسایی و توسعه شایستگی‌ها در سازمان‌ها استفاده کرد. همچنین، مدل‌های شایستگی قابل سفارشی‌سازی هستند و باید بر اساس نیازها و شرایط خاص هر سازمان طراحی شوند.

مقالات مرتبط: تعهد سازمانی و روش‌های تقویت آن

نحوه طراحی مدل شایستگی 

طراحی مدل شایستگی معمولاً شامل چهار مرحله اصلی است:

  1. مرحله پژوهش: در این مرحله، نیازمندی‌ها و خصوصیات شغلی مورد نظر برای شغل یا نقش مورد بررسی قرار می‌گیرد. این مرحله شامل مطالعه و تجزیه و تحلیل اطلاعات مرتبط با شغل، مصاحبه با کارکنان کنونی و مدیران، مطالعه مقالات و منابع مرتبط و همچنین مشارکت افراد ذی‌صلاح است. هدف این مرحله، درک دقیق از نیازمندی‌ها و شایستگی‌های مورد نیاز برای شغل است.
  2. مرحله طراحی فهرست شایستگی‌ها: در این مرحله، بر اساس پژوهش‌های انجام شده، فهرستی از شایستگی‌های مورد نیاز برای شغل یا نقش مورد نظر طراحی می‌شود. شایستگی‌ها می‌توانند شامل مهارت‌ها، دانش، رفتارها و خصیصه‌های شخصیتی مورد نیاز برای انجام عملکرد مؤثر در شغل باشند. در این مرحله، شایستگی‌ها باید به طور دقیق و شفاف تعریف شوند و بازنمودگی مناسبی از نیازمندی‌های شغلی ارائه شوند.
  3. مرحله طراحی چارچوب: در این مرحله، چارچوب کلی برای مدل شایستگی طراحی می‌شود. این چارچوب شامل دسته‌بندی و سازماندهی شایستگی‌ها، ارتباطات بین شایستگی‌ها و سطوح مختلف سازمانی، و نحوه ارزیابی و توسعه شایستگی‌ها است. همچنین، در این مرحله معیارها و روش‌های ارزیابی شایستگی‌ها نیز تعیین می‌شوند.
  4. مرحله ساخت مدل: در این مرحله، بر اساس چارچوب طراحی شده، مدل شایستگی نهایی ساخته می‌شود. در این مرحله، شایستگی‌ها در قالب ساختار یکپارچه و سلسله مراتبی قرار می‌گیرند. می‌توان از روش‌های مختلفی مانند ماتریس شایستگی، نمودار سازمانی شایستگی، یا درخت شایستگی برای نشان دادن روابط و سلسله مراتب بین شایستگی‌ها استفاده کرد. همچنین، در این مرحله معیارها و روش‌های ارزیابی و توسعه شایستگی‌ها نیز پیاده سازی می‌شوند.

این مراحل به عنوان یک چرخه مدیریت شایستگی می‌توانند تکرار شوند و با تغییرات و بهبودهای لازم، مدل شایستگی را به‌روزرسانی کنند.

نمونه مدل شایستگی

نمونه‌ای از مدل شایستگی برای یک عنوان شغلی خاص، همراه با سطح تحصیلات مورد نیاز، شایستگی‌ها، شایستگی‌های رفتاری و مسیر شغلی می‌تواند به صورت زیر باشد:

عنوان شغل: 

مدیر فروش

سطح تحصیلات مورد نیاز: 

لیسانس یا مدرک تحصیلی مرتبط

شایستگی‌ها:

تجارب فروش قوی: توانایی تحلیل بازار، برنامه‌ریزی استراتژیک فروش، توانایی ارزیابی و بهبود عملکرد تیم فروش.

مهارت‌های ارتباطی برتر: توانایی برقراری روابط فعال با مشتریان، مهارت‌های مذاکره و قدرت اقناع.

رهبری تیم: توانایی ساخت و مدیریت تیم فروش، توانایی الهام بخشیدن، توانایی رهبری و مشاوره.

تحلیل و استراتژیک: توانایی تحلیل داده‌ها و اطلاعات بازار، توانایی تعیین استراتژی‌های بازاریابی و فروش.

شایستگی‌های رفتاری:

تعهد به خدمت به مشتری: رویکرد خدمتگزاری، مراقبت از نیازهای مشتریان و ارائه راهکارهای مناسب.

همکاری و تعامل: توانایی کار در تیم، ایجاد همبستگی و همکاری با سایر اعضای سازمان.

انعطاف‌پذیری و تطبیق‌پذیری: توانایی سازگاری با تغییرات و شرایط متغیر بازار، انعطاف پذیری در حل مسائل و تطبیق به نیازهای مشتریان.

رهبری و الهام بخشی: توانایی الهام بخشیدن و رهبری تیم فروش، توانایی مشاوره و ارائه راهنمایی به اعضای تیم.

مسیر شغلی:

  1. کارشناس فروش
  2. مدیر فروش منطقه‌ای
  3. مدیر فروش ملی
  4. مدیر بازاریابی و فروش

این نمونه مدل شایستگی می‌تواند براساس نیازمندی‌ها و شرایط خاص سازمان و عنوان شغلی تغییر کند. در طراحی مدل شایستگی، مهم است که شایستگی‌ها و شایستگی‌های رفتاری با توجه به ویژگی‌های شغلی و فرهنگ سازمانی منحصر به فرد سازمان ما تعیین شوند.

کلام آخر

مدل شایستگی یک ابزار قدرتمند است که به سازمان‌ها کمک می‌کند تا نیازمندی‌های شغلی را به طور دقیق تعیین کنند و شایستگی‌های مورد نیاز برای انجام وظایف را شناسایی کنند. با استفاده از این مدل، سازمان‌ها می‌توانند بهبود عملکرد کارکنان، جذب و نگهداری استعدادهای مناسب، طراحی برنامه‌های آموزش و توسعه مؤثر و تدوین مسیرهای شغلی بهینه را دست‌یابی کنند. با توجه به این مزایا، استفاده از مدل شایستگی به عنوان یک ابزار استراتژیک در مدیریت منابع انسانی بسیار مفید است. برای دریافت مشاوره با متخصصان سایت یوپرودمی با شماره ۰۹۱۲۰۸۹۶۲۸۹ در تماس باشید.

فهرست مطالب

دیدگاه‌ خود را بنویسید

سبد خرید
Please enter your name and mobile number and send… Our experts will contact you as soon as possible.